Odwiedź i polub Kulturalny Grodków na Facebooku!

 

kgsmall


 Odwiedź i polub Bibliotekę Facebooku!

 

1439384825 social facebook box blue


 

3loga

Logo BS

 

Bank Spółdzielczy Grodków - Łosiów z siedzibą w Grodkowie

 


 

 3.10 IBUK libraMaly 

Dostep do czytelni e-booków ze wszystkich komputerów w naszej bibliotece lub od Ciebie z domu - o szczególy pytaj w czytelni!

BIP

bip logo pomn1 grad

Historia Grodkowa

 hist

 

        Dzięki uprzejmości pani Ryszardy Krokowej możemy zamieścić artykuły jej autorstwa, które ukazały się w kilku pierwszych numerach "Gazety Grodkowskiej".

 

Z dziejów grodu

 

        Stanisław Rospond w „Słowniku etymologicznym miast i gmin PRL” pod hasłem „Grodków” podaje: (…) miasto w województwie opolskim; E-4: położony jest na Przedgórzu Sudeckim, na równinie między Nysą Kłodzka a Wzgórzami Strzelińskimi, ok. 175 m npm. Stary Grodków założony został 1278 r. (Grodchov) przez Mroczka, magnata polskiego, za panowania Henryka IV Probusa, ale już od 1210 r. jest wyszczególniony w zachowanym dokumencie Grodcovici 1210 r. Grodcov 1234 r. (1.XI.1210 r. – pierwsza pisemna wzmianka biskupa wrocławskiego Wawrzyńca o wsi Stary Grodków – w wykazie wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny klasztorowi w Kamieńcu wymienia się wieś Grodkowice (Grodkovicki), od której wywodzi swą nazwę miasto Grodków – (przyp. R.K.) A zatem pierwotnie była to nazwa patronimiczna (pater łac. – ojciec) Grodkowice -  potomkowie Grodka (Grodek nazwa osobowa jak skrócenie Grodzisława), potem utrwalił się przyrostek dzierżawczy – ów. Niemieckie Grottkau nie zatarło polskości”. Tyle prof. S. Rospond. A pradzieje miasta sięgają lat 8 000-4 500 pne, bowiem z tego okresu pochodzą najstarsze ślady osadnictwa na ziemi grodkowskiej. Za panowania Mieszka I ziemia grodkowska, wraz z całym Śląskiem weszła w skład państwa polskiego. Testament Bolesława Krzywoustego z 1138 r. przydzielił tę część  Śląska najstarszemu synowi – Władysławowi Wygnańcowi. Przed lokacją Grodkowa na prawie niemieckim w latach 1248-1249 na terenie obecnego miasta istniała polska osada przemysłowo-handlowa, która po przeniesieniu mieszkańców, została zlikwidowana. W latach 1270-1290 ziemią grodkowską rządził Henryk IV Probus, który w 1276 określił ustrój miasta na prawie średzkim. Henryk V Gruby – następca Probusa, zatwierdził nadane wcześniej Grodkowowi przywileje, a panujący po nim jego stryj Bolko I świdnicko-jaworski (od 1296 r.) otoczył miasto murami obronnymi i fosą. W1308 r. synowie Henryka V przejęli rządy po nim, a w 1311 r. podzielili jego włości miedzy siebie, wskutek czego Grodków „dostał się”  Bolesławowi II. Jeszcze współrządząc z braćmi  przyznał mieszczanom grodkowskim w 1308 r. względne prawo składu, a książęta Bolesław brzeski i Henryk IV wrocławski ustanowił przymus drożny, obejmując  nim Grodków leżący na trakcie Nysa -  Toruń.

9.V.1329 r. Bolesław III uznał uznał zwierzchnictwo króla czeskiego Jana Luksemburskiego, od którego w 1331 r. uzyskał w lenno swoje posiadłości, w tym Grodków. Nieprzypadkowo jednak niefortunnemu księciu nadano przydomek „Rozrzutny”. Cierpiąc na brak środków finansowych sprzedał Grodków z okolicą ( 19.I.1344 r.) Biskupowi Przecławowi z Pogorzeli i kapituli wrocławskiej. Ten akt kończy panowanie Piastów śląskich na ziemi grodkowskiej. Następca Przecława na tronie biskupim otrzymał od króla Wacława IV (za zgodą kapituły wrocławskiej) tytuł księcia, a ziemię grodkowska podniesiono do rangi księstwa.

Grodkowianie utrzymywali się przede wszystkim z rolnictwa, rzemiosła, piwowarstwa i handlu (usytuowanie na drodze handlowej Nysa – Brzeg, Ziębice-Lewin Brzeski). Od momentu powstania Grodków należał do kasztelanii ryczyńskiej a po jej likwidacji w1283 r. książę ustanowił w mieście swojego urzędnika i sędziego prawa niemieckiego dla powiatu sądowego – landwójta.

Bogaci mieszczanie wyłonili z siebie rade miejską, która składał się z 4 rajców; jeden z nich pełnił urząd burmistrza. W 1324 r. rada miejska otrzymała te same uprawnienia co rajcy wrocławscy.

W połowie XIV w.  Grodków był małym miastem, jego średnica w obrębie murów wynosiła 420 m. w  linii wschód- zachód i 400 m. na osi południe-północ. Wjazdu do miasta strzegły 4 bramy : Lewińska, Ziębicka, Nyska i Wrocławska. W centrum miasta znajdował się ratusz, od którego rozchodziły się, tworząc szachownicę, ulice. Mury miejskie zbudowano pod koniec XIII w. Na początku lat trzydziestych XV w., w obawie przed husytami, zniszczono fortyfikacje Grodkowa. Pierwsza zabudowa miejska była drewniana. W 1412 r. rada miejska podjęła decyzje o budowaniu z cegły.

Pod koniec XII w. zaczęto budować kościoły farny z przylegającą do niego szkołą parafialną. W mieście znajdował się również pierwszy na Śląsku kościół Augustianów – Eremitów (w 1294 r. ustanowiono odpust dla odwiedzających klasztor). Źródła z początku XV w. wspominają o dworze biskupim w Grodkowie, sukiennicach no i oczywiście – ratuszu. W1430 r. wojska husyckie spaliły Godków, potem – w 1438 – miasto spustoszyli Wielkopolanie.

W 1467 r. rada miejska Brzegu przekazała Grodkowowi korzystniejsze dla rozwoju prawo magdeburskie. Nim jednak zdążyło ono zaowocować, w 1490 r. wybuchł pożar, po którym miasto zostało małą, zubożałą osadą .

Nie sprzyjał również rozwojowi miasta obfitujący w liczne walki ideologiczno-religijne wiek XVI, od połowy którego zaczęły się szerzyć na ziemi grodkowskiej idee reformacji. W budownictwie miejskim Grodkowa nie zaszły żadne istotne zmiany. W dalszym ciągu przeważały obiekty drewniane, w dalszym ciągu wznoszono mury obronne,  fosy, wieże. W 1565 podwyższono baszty przy bramach Ziębickiej i Lewińskiej, a w 1600 r. dobudowano do nich ozdobne attyki. Źródła z 1579 r. informują, iż w mieście były 192 domy (w 1608 – 195), jeden kościół (świątynia Augustianów-Eremitów uległa w 1549 r. zupełnemu zniszczeniu), składająca się z trzech klas szkoła chłopców, a w pobliżu murów miejskich – dwór biskupi. Ulice Grodkowa, poza Nyską, nie były brukowane. W 1584 r. założono w mieście wodociąg, a na przedmieściu wybudowano wieżę ciśnień.

Liczbę mieszkańców Grodkowa szacowano na początku II połowy XVI w. na ok. 1300, na początku XVII w. – 1700 osób. Czarno zapisała się w dziejach miasta wojna trzydziestoletnia . W 1621 r. ziemie grodkowską opanowały protestanckie wojska Jana Hohenzollerna a na Grodków nałożono wysoką kontrybucję. W 1633 r. wybuchła w mieście epidemia, która pochłonęła ponad 30% mieszkańców, miasto natomiast niemal doszczętnie zniszczyli protestanci – ocalał tylko kościół i dwór biskupi. Wojna trzydziestoletnia wzmogła nastroje kontrreformatorskie na ziemi grodkowskiej; ich efektem była ostra walka z protestantami, która wzmogła się za panowania biskupa Karola Ferdynanda. W jego imieniu administratorzy wydali w 1628 r. zarządzenie wzywające do zwrotu kluczy od kościołów pozostających w rękach protestantów, wskutek czego wszystkie kościoły znajdujące się na tym terenie przeszły w ręce katolików. Mimo to jednak jeszcze w 1658 r. mieszkało w Grodkowie kilkudziesięciu protestantów.

Nieprzyjemnym ich przeciwnikiem był rodowity grodkowianin – biskup Sebastian von Rostock. Skłonił on cesarza Leopolda I do wydania w 1666 r. dekretu, na mocy którego z posiadłości biskupich musieli być wyeksmitowani wszyscy nauczyciele i zwolennicy wyznania protestanckiego. To on również doprowadził, w latach 1667-1668, do zaprzestania kazań polskich w kościołach katolickich. Nie można jednak pominąć jego zasług dla rozwoju miasta, które dzięki niemu odbudowano. Za własne pieniądze odbudował wieżę ratuszową, wspomógł również odbudowę zniszczonych budynków.

W 1698 r. biskup Franciszek Ludwik daje mieszkańcom Grodkowa przywilej solny (prawo wyłącznością na handel solą), dzięki czemu wzrosła zasobność mieszańców i mogli oni kontynuować rozpoczętą przez biskupa Sebastiana odbudowę. Długo jednak nie mogli grodkowianie przezwyciężyć wywołanego wojną 30-letnią regresu. Głównym źródłem utrzymania znowu staje się rolnictwo, mieszczanie zachowali jednak, a nawet wzmocnili swój przywilej piwowarski. Liczne przywileje uzyskali rzemieślnicy, dzięki czemu w 1677 r. było w Grodkowie 10 cechów.

Wydanie Grodkowowi w 1623 r. zezwolenia na podniesienie cła pobieranego od kupców zapewniło środki na utrzymanie dróg, dobre drogi przyciągały do miasta kupców i dzięki temu pod koniec XVII w. organizowano w mieście 4 jarmarki. W latach 1664-1671 odbudowano i podwyższono uszkodzone podczas wojny mury miejskie. Wcześniej przed 1677 r. odnowiono kościół parafialny, nie odbudowano natomiast wieży ciśnień zniszczonej w 1633 r. Na miejscu zniszczonego i rozebranego w 1690 r. kościoła farnego w latach 1690-1693 zbudowano nowy, w którym od 1695 r. odbywały się nabożeństwa. W1717 r. zmieniono pokrycie kościoła, zastępujące gonty dachówką; do roku 1735 stała dzwonnica.

W 1740 r. umarł cesarz Karol VI . Tron po nim objęła jego córka Maria Teresa, wobec której roszczenia terytorialne wysunął król pruski Fryderyk II, domagając się przekazania Prusom całego Śląska. Ponieważ Maria Teresa nie uznała zasadności roszczeń, wybuchła wojna. Grodków bez walki zajmują wojska pruskie. 11.I.1741 r. do miasta przybywa król , zakładając tu kwaterę główną. Wojna kończy się podpisaniem  11.XI.1741 traktatu wrocławskiego, na mocy którego większa część śląska została odstąpiona przez Austrię Prusom. Rozbiło to posiadłości biskupie, które znalazły się w dwóch państwach:  większa (nizinna część) – w Prusach, mniejsza (górzysta) – w monarchii Habsburgów. Grodków dostał się pod panowanie pruskie. Po zakończeniu pierwszej wojny śląskiej otrzymał składającą sie z trzech szwadronów kirasjerów  załogę wojskową.